محمد عبد الله دراز (مترجم: عطائى)
745
دستور الأخلاق في القرآن (آئين اخلاق در قرآن) (فارسى)
فَإِذا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقِيهِ فِي الْيَمِّ وَ لا تَخافِي وَ لا تَحْزَنِي إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَ جاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلِينَ » « 1 » . و اين حال همهء كسانى است كه در برابر ارادهء خداى تبارك و تعالى سر تسليم فرود آوردهاند : « وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ » « 2 » ، « فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً » « 3 » . و در نهايت سخن ؛ از اين مىگويد كه شخص - درحالىكه به واجبات اساسى خود عمل مىكند و گناهان زشت را ترك مىكند - به اين سطح پايين يك فرد پاك بسنده مىكند ، و معناى اين سخن آن است كه بىترديد او شروع به تثبيت هدف بالاى خود در حدّ درجهء متوسّطى كرده است كه اين درجه نهايت چيزى است كه يك تلاش معتدل به آنجا مىرسد ، و اين يك اشتباهى است كه هدف با عمل باهم مخلوط شده است ! به راستى كه ميانهروى در عمل را امكان انجام دادن و رسيدن به آن نيست ، مگر براساس نيّتى كه از ارزش بالا و بالاترين درجات كمال برخوردار باشد . و هر اندازهاى كه از اين سطح پايينتر بيايد ، به يقين انعكاساتى روى اراده ، ايستايى ، و تناقض ، و بسندگى خواهد داشت . آيات قرآنى كه به ما دستور مىدهد تا مجاهدهء جانانهاى را در راه خداى سبحان داشته باشيم : « اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ » « 4 » ، « وَ جاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ » « 5 » ، بدون توجّه به امكانات ما ، هيچ معناى انسانى ديگرى براى اين آيات وجود ندارد . بنابراين ؛ درعينحالى كه اين تلاش بالاترين هدف را براى ما تعيين مىكند و درحالىكه آرمانهاى اخلاقى ما را تا بىنهايت مىستايد ، در
--> - آن رؤيا را تحقّق بخشيدى ! ما اينگونه نيكوكاران را جزا مىدهيم ، اين مسلّما همان امتحان آشكار است ، و ما ذبح عظيمى را فداى او كرديم . ( 1 ) - قصص ( 28 ) آيهء 7 و 8 : ما به مادر موسى وحى فرستاديم ( و به او الهام كرديم ) كه موسى را شير بده و هنگامى كه بر او ترسيدى ، او را در دريا افكن ! و ترس و اندوهى به خود راه مده ! چرا كه ما قطعا او را به تو بازمىگردانيم و او را از رسولان خود قرار مىدهيم . ( 2 ) - طلاق ( 65 ) آيه 2 و 3 : و هركس از خدا بپرهيزد و ترك گناه كند ، خداوند براى او راه نجاتى قرار مىدهد ( و مشكلات زندگى او را حل مىكند ) و او را از جايى كه گمان ندارد ، روزى مىرساند . ( 3 ) - انشراح ( 94 ) آيههاى 5 ، 6 : به يقين با ( هر ) سختى آسانى است ، مسلّما با هر سختى آسانى است . ( 4 ) - آل عمران ( 3 ) آيه 102 : آنگونه كه حقّ تقوا و پرهيزگارى است ، از خدا بپرهيزيد . ( 5 ) - حج ( 22 ) آيه 78 : و در راه خدا جهاد كنيد و حقّ جهادش را ادا نماييد .